Tuinieren op leemgrond

Leemgrond is een bodemtype dat een natuurlijke balans heeft tussen zand-, silt- (een fijnere fractie tussen klei en zand) en kleideeltjes. Doorgaans bestaat het uit circa 40% silt, 40% zand en 20% klei. U herkent het door een balletje van vochtige grond te rollen: het rolt wel, maar breekt bij sterke vervorming. Het voelt zacht en licht plakkerig: niet zo grof als zand, niet zo plakkerig als klei.

In Vlaanderen is leemgrond vooral te vinden in de Leemstreek (Vlaams-Brabant, Hageland, Zuid-Oost-Vlaanderen), delen van de Vlaamse Ardennen en kleinere zones in Oost-Brabant. De Leemstreek vormt een brede band door Midden-België en behoort tot de vruchtbaarste landbouwgrond van het land. Tuinders die ermee werken zijn er doorgaans heel tevreden over.

In Vlaanderen ligt 41% van de tuinen op leem of zandleem. Dat blijkt uit de Tuingrond-index, waarvoor we per gemeente de grond onder ongeveer 200 adressen opzochten in de officiële bodemkaart. In 17 gemeenten ligt elke tuin op leem of zandleem. De grootste daarvan zijn Grimbergen, Dilbeek, Erpe-Mere, Meise, Herzele en Haaltert.

Per gemeente ziet u de verdeling van de grond, het grondwater en drie planten die er goed staan. Bekijk de Tuingrond-index voor alle gemeenten.

Bijna geen verbetering nodig: leem is een geschenk. Wel onderhoud:

1. Werk nooit bij nat weer. Leem is zwaarder dan zand en wordt snel verdicht. Bewerk alleen als de grond kruimelig en niet meer plakkerig is.
2. Mulch jaarlijks. Een laag organische mulch (5 cm boomschors of houtsnippers) voorkomt korstvorming, behoudt vocht en voedt het bodemleven. Wormen werken het langzaam in.
3. Voeg af en toe organische stof toe. Compost in het voor- of najaar in de bovenste 5–10 cm werken: handhaaft de humus-balans.
4. Op helling: erosie tegengaan. In Zuid-Limburg met hellingen is grondbedekkende beplanting of stappen-aanleg belangrijk om afspoeling te voorkomen.

Leemgrond is voor bomen de gemakkelijkste grond die er is: voeding genoeg en vocht dat lang beschikbaar blijft. De keuze is dus breed. Dit zijn de soorten uit ons eigen boomadvies, met de tuinmaat waarbij ze in verhouding blijven:

• Papierschors-esdoorn (Acer griseum), 5 tot 6 m. Kaneelkleurige, afrollende schors die juist in de winter de tuin draagt. Vanaf ongeveer 40 m².
• Perzisch ijzerhout (Parrotia persica), 6 tot 8 m. De spectaculairste herfstkleur van alle kleine bomen: geel, oranje en purper tegelijk. Kerngezond en stormvast. Vanaf ongeveer 60 m².
• Krentenboompje (Amelanchier lamarckii), 4 tot 6 m, meerstammig. Witte sluierbloei, eetbare bessen en felle herfstkleur. Vanaf ongeveer 30 m².
• Meidoorn (Crataegus monogyna), 5 tot 6 m. Inheems, meibloei vol nectar, bessen voor vogels en een nestplek. Vanaf ongeveer 40 m².
• Amberboom 'Worplesdon' (Liquidambar styraciflua), 8 tot 10 m maar smal. Wekenlange herfstkleur van geel via oranje naar wijnrood. Vanaf ongeveer 80 m².
• Katsura (Cercidiphyllum japonicum), 8 tot 10 m. Hartvormig blad dat in de herfst naar karamel geurt. Vanaf ongeveer 80 m².

Voor een kleine tuin passen de Japanse esdoorn (Acer palmatum, vanaf ongeveer 25 m²) en de Chinese kornoelje (Cornus kousa, vanaf ongeveer 30 m²).

Waar u op moet letten: leem verdicht makkelijk. Plant nooit als de grond nat en kleverig is, want dan smeert u de wanden van het plantgat dicht en groeien de wortels er niet doorheen. Wacht een paar dagen tot de grond kruimelt. Maak het plantgat twee keer zo breed als de kluit, maar niet dieper.

Minder geschikt op leem: soorten die droge voeten in de winter eisen, zoals een vrijstaande vijg of olijf. Die hebben het op leem zwaar zodra het najaar nat wordt.

Welke bomen kunnen op leemgrond?

Bijna alle. Papierschors-esdoorn, Perzisch ijzerhout, krentenboompje, meidoorn, amberboom en katsura doen het uitstekend. Voor een kleine tuin: Japanse esdoorn of Chinese kornoelje. Let vooral op het plantmoment: plant niet als de grond nat en kleverig is.

Is leemgrond hetzelfde als lössgrond?

Nee, leem en löss lijken op elkaar maar zijn niet identiek. Löss is een fijne, windgedragen afzetting uit de ijstijden, met overwegend silt. Leemgrond is een mengsel van zand, silt en klei in min of meer gelijke verhoudingen. Beide zijn vruchtbaar; löss komt vooral in Limburg voor.

Moet ik kalk toevoegen aan leemgrond?

Meestal niet. Leem in Vlaanderen is van nature meestal neutraal tot licht alkalisch (pH 6,5–7,5), perfect voor de meeste tuinplanten. Alleen als een specifieke plant verkleurt of slecht groeit kunt u een pH-meting overwegen en bijsturen.

Welke rozensoorten doen het goed op leemgrond?

Eigenlijk alle rozen, maar specifiek robuust zijn: David Austin Engelse rozen, Damask rozen, en moderne struikrozen. Leem is van nature de favoriete rozenbodem: voedselrijk, vochthoudend en goed gedraineerd.

Werkt leemgrond ook voor een moestuin?

Zeker: leemgrond is uitstekend voor moestuinen. De combinatie van vocht en voeding maakt 'm geschikt voor tomaten, courgettes, snijbieten, sla en kruiden. Vermijd alleen bewerken bij nat weer en zorg voor goede vruchtwisseling.